|
"Maltepe'de Şayeste Kadınefendi Mektebi-Birinci
Seneye Mahsus" adıyla 1913'te yayımlanan bir
broşürde o yılların Maltepe'si şöyle
anlatılmaktadır:
"Kartal kazasına tabi kadim (eski) bir karyedir
(köydür). Haydarpaşa'dan on dört kilometre
mesafede altıncı istasyondur. Asıl karye sahil
kenarında tesis edilmiştir.
Sayfiyeler Ayazma ve Başıbüyük yollarıyla Bağdat
Caddesi ve hatboyu tarafeynindedir (iki
yanındadır). Karye, sahil kenarında ve cenuba
müteveccih (güneye dönük) olduğundan İstanbul'a
nisbeten derece-i harereti (sıcaklık derecesi)
farklıdır. Toprağının kuvve-i inbatiyesi
(verimliliği) mükemmeldir. Vaktiyle etraf ve
civarı kamilen (bütünüyle) bağlık idi. Ahalisi
ekseriyetle ziraatle meşguldür. Mevcut
bostanlarda sebzevat ve tarlalarda bamye domates
ve hububat yetiştirilmektedir. Karyede bir camii
şerif mevcut olup şeyhülislam merhum Feyzullah
Efendi tarafından 1142 (1729) tarihinde bina
ettirilmiştir. Merhum Kayışdagı'ndan karyeye
ma-ı leziz (tatlı su) dahi isal ettirmiştir
(getirtmiştir.) Muahharen (sonradan) su yolları
tamir edilerek çeşmelerin adedi tezyid
kılınmıştır (arttırılmıştır). İki kilise ile
mükemmel bir Rum mektebi mevcuttur.
"İstanbul'umuzun en güzel mevakiinden
(yerlerinden) birisini teşkil eden Adalar'ın
karşısında ve en yakın bir mesafede karyemizin
bulunması köyümüze ayrıca bir kıymet
bahşetmektedir. Yazın Adalar'la Maltepe arasında
günde beş, altı defa vapur işlemektedir. Karyede
müteaddit fırınlar, bakkal dükkanları, gazinolar
mevcuttur. Deniz kenarının kumlu ve sığ
bulunması hasebiyle, deniz hamamlarıyla ve sıcak
hamamı ve hatta suyu ile maruftur. Maltepe suyu
kayıklarla daima Ada'ya nakledilmekte olduğundan
Adalar'ın su ihtiyacını bertaraf kılmaktadır.
Karyemiz sayfiyeleriyle birlikte takriben dört
yüz hanelidir."
Aynı broşürde köyün nüfusu toplam 2386 olarak
verilmekte, İslam ve Rum nüfus ayrı ayrı
anılmaktadır. Verilen sayılara göre Türklerle
Rumların nüfusu birbirine yakındır. Yine
broşürde "etfal-i müsliminin" (müslüman
çocuklarının) mektep ihtiyacından söz edilmekte,
bunun için başlatılan girişimler
anlatılmaktadır.
Gerçekten de 16 Eylül 1906 tarihli bir irade-i
seniye, yani padişah buyruğuyla Maltepe'de bir
Rum etfal Mektebi açılmıştır. Ama müslüman
nüfusunun çocuklarının okuyacağı bir okul
yoktur. Feyzullah Efendi'nin yaptırdığı caminin
avlusundaki iki odadan oluşan okul bir mahalle
mektebi niteliğinde olup ihtiyacı
karşılamaktadır. Bu durum Maltepe'deki eşrafı ve
Maltepe'ye yerleşmiş devlet görevlilerini
harekete geçirir. Önce Uhuvvet-i Osmaniye adlı
bir cemiyet kurulur ve çalışmalara başlanır
(1910). 0 sıralar miralay rütbesi taşıyan
Süreyya (İlmen) Paşa'nın başvurusu üzerine
padişah Abdülmecit, azadettigi cariyesi Cezbidil
Kalfa'nm oturduğu, onun ölümüyle kendisine geçen
ahşap evi okul yapılması için bağışlar. Yine
Süreyya Paşa'nm masrafı üstlenmesiyle baytar
kolagalıgından emekli Selahattin Bey gerekli
onarımı yaptırır. Sonunda 1 Nisan 1328/14 Nisan
1912 padişahın isteği üzerine Şayestekadınefendi
adı verilen ilkokul öğrenime açılır. Padişah
Abdülmecit'in beşinci karısı olan ve 11 Şubat
1912 de ölen Şayeste hanım'ın adının verildiği
bu okul, Lozan
Antlaşması gereğince Rumların Yunanistan'daki
Türklerle mübadele edilmesi üzerine boşalan
bitişiğindeki Rum Okulu'nun kargir binasına
taşınmış, adı Maltepe Birinci ilkokul olarak
değiştirilmiş, ahşap bina ise yıkılarak okul
bahçesine eklenmiştir. (1949'da yeniden
Şayestekadın adı verilen okulun binası bugün
Pratik Kız Sanat Okulu olarak kullanılmaktadır.)
Narlı Çiftliği adıyla bilinen, bugünkü
Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları Merkezi'nin
bulunduğu yöreyi 1902'de satın alan
Süreyyapaşa'nın da Maltepe'nin gelişmesine
önemli katkıları olmuştur.
Serasker Mehmet Rıza Paşa'nın oğlu olan Süreyya
Bey, Harp Akademesi'ni bitirdikten sonra
Genelkurmay Başkanlığı'nda çalışmış, genç yaşta
paşalığa getirilmiş, Türk Hava Kuvvetleri'nin
kuruluşuna emeği geçmiştir. Süreyya Paşa'nm
(1874-1955) adı başta eğitim olmak üzere sağlık,
spor, musiki gibi çeşitli alanlarda ve
Kadıköy'le Üsküdar'ın bayındırlık işlerinde
yaptığı hizmetlerle anılır. Onun Maltepe'yle
ilgili çalışmaları arasında Maltepe Maarif
Encümeni Reisliği önemli bir yer tutar.
Maltepe'de yukarıda sözü edilen Şayestekadm adlı
ilk Türk okulundan sonra 1920'de ikinci bir
ilkokulun açılmasına da öncülük etmiş, özellikle
Baytar Selahattin Bey'in çalışmaları ve
Maltepelilerin yardımlarıyla gerçekleştirilen
yeni bir binada ikinci okul öğretime
başlamıştır.
Narlı Çiftliği'ni satın alan Süreyya Paşa,
modern bir çiftlik kurmak amacıyla Narlıdere
üzerinde önce küçük, sonra da büyük bir bend
yaptırmıştır. Büyük havuzun yapılışı da bu
yıllardadır. Ayrıca Nafia Nezareti'nce Süreyya
Paşa'nın girişimi sonucu Maltepe yolunun
onarılarak Büyükbakkalköy'e bağlanması ve
Alemdağı yolunun açılması çalışmaları
başlatılmıştır. Yine Süreyya Paşa'nm hizmetleri
arasında Başıbüyük'teki Hacımehmetbey camiinin
onarımı ile bir okulun inşası, Maltepe'de açılan
yeni sokakların kaldırımlarının yaptırılması
gibi çalışmalar sayılabilir.
Süreyya Paşa, Cumhuriyet dönemininde de Süreyya
plajını yaptıracaktır. |